Herkesin malumu, 1 Nisan 2026 tarihinde Apple’ın 50. yılını kutlayacağız. Apple bu kutlamalara çeşitli etkinlikler ile başladı bile. Biz de bugünden itibaren 2026 yılı içinde Settings Blog sayfalarında Apple’ı Apple yapan önemli kişiliklere yer ayıracağız. İlk konuğumuz macOS X’in babası sayılabilecek Avie Tevanian.
Avadis (Avie) Tevanian, 1988 senesinden itibaren Steve Jobs ile birlikte NeXT Computer’da çalışmış, 1997 – 2003 yılları arasında Apple’da yazılımdan sorumlu başkan yardımcısı görevinde bulunmuş biri. Apple’ın geçirdiği en büyük dönüşümlerden UNIX tabanlı MacOS X’e geçiş onun döneminde yapılmıştır.
Daha da önemlisi, Avie Tevanian, Carnegie Mellon üniversitesindeki lisansüstü eğitimi sırasında MACH işletim sistemini yazmıştır. MACH, önce NeXT işletim sistemlerinin ve 2001 sonrasında Apple işletim sistemlerinin çekirdeğini oluşturan XNU Kernel’in yazımında kullanılmış bir mikrokernel mimarisidir. Yani evet, şu anda bu yazıyı iPhone’unuzdan veya Mac’inizden okuyorsanız altında -hem de en derinlerinde- Avie Tevanian’ın imzası bulunuyor.
1900’lerin başında Amerika’ya göçen Ermeni bir ailenin çocuğu. Dört erkek kardeşin en büyüğü. Ailesinin yerleştiği ABD’nin doğu kıyısında büyümüş ve üniversite eğitimini matematik üzerine New York eyaletinde bulunan University of Rochester’da tamamlamış. Çocukluk çağlarından beri matematik ile çok ilgiliymiş. Bu da kendisini üniversite zamanı gelince doğal olarak matematik bölümüne yönlendirmiş. Aslında teknoloji alanına ağırlık veren Rochester Institute of Technology’yi tercih ettiğini zannederek seçimini yapmış ama isim benzerliğinin sonradan farkına varmış. Bu durumu da o dönemde çok fazla önemsememiş.
Üniversitede matematik bölümünde okusa da okulun bilgisayar olanaklarından faydalanmaya başlamış. Aslında mezun öğrenciler için kullanılan Xerox Alto bilgisayarlar ile çalışma imkanı bulmuş. Bu hakkı da tırnaklarıyla kazıyarak almış. Üniversitede tüm boş zamanını bilgisayar dünyası ile ilgili çalışmalar alsa da, matematik bölümündeki derslerini iyi bir seviyede tutmayı başarabilmiş.
Üniversite sonrasında lisansüstü eğitimi için MIT, Stanford ve Carnegie Mellon üniversitelerine başvuru yapmış. Her üçünden de kabul edilmiş ama en fazla olanağı tanıyacaklarına inandığı Carnegie Mellon üniversitesinde lisansüstü eğitimine başlamıştır. Kendi adıyla özdeşleşmiş olan Mach OS‘u da lisansüstü eğitimi sırasında Richard Rashid rehberliğinde yazmıştır.
1987 senesinde Berkeley UNIX konferansı sırasında Steve Jobs ile tanışmış. Steve Jobs, Tevanian’a NeXT Computer’a katılması teklifini götürmüştür. Yazdığı Mach OS’ı, NeXT’te kullanmak istemiştir. Tevanian o dönemde küçük sayılabilecek bir startup olan NeXT’in yanısıra bir silikon vadisi devi haline gelmiş olan Microsoft ile de görüşmüş. Microsoft’tan Bill Gates ve Steve Ballmer ile iş görüşmesi yapmış. Bir ürünün satılabilir hale getirilmesi ve satış kanallarının yönetimi konularında Steve Ballmer ile sohbet etmekten keyif aldığını belirtiyor. Ama günün sonunda Steve Jobs’un bizzat NeXT’e davet etmesi, birkaç sefer bizzat araması gibi nedenler ile yazılım devi olan Microsoft yerine 70 kişilik küçük bir firma olan NeXT’i tercih etmiştir.
NeXT yıllarında bizim bugün Apple ürünlerinde kullandığımız birçok teknolojiyi geliştirmiştir. macOS ve iOS işletim sistemleri, Mail uygulaması, WebObjects, ObjectiveC ve daha birçok ürün NeXT ürünleri baz alınarak geliştirilmiştir. NeXT o yıllarda son kullanıcı pazarına değil, kurumsal pazara yönelmiş bir firmaydı. Özellikle de yüksek eğitim pazarına. Bu konuda Sun Microsystems ile rekabet halindeydiler.
Apple dönemi
1996 senesinde Apple sıfırı tüketmekte iken, yeni çıkış yapabilecekleri bir işletim sistemi arayışına girmişti. Ve çözümü NeXT’i satın almakta buldular. Genel kanının aksine, Apple NeXT’i sadece Steve Jobs’u geri getirmek için değil, sahip olduğu teknolojiler için satın almıştır. NeXT, 1988 senesinde Avie Tevanian’ın geliştirdiği mikrokernel bazlı Mach OS’u kullanmaya başlamış, Apple da Mach OS’un geliştirilmiş hali olan NextSTEP işletim sistemi için NeXT’i satın almıştır. Sadece şu son cümle bile Apple tarihi açısından Avie Tevanian’ın ne kadar önemli olduğunu gösteriyor.
NeXT ekibi Apple’a katıldıktan sonra Avie Tevanian biraz daha yönetim görevlerine doğru yönelmiştir. Apple’ın 90’lı yıllar boyunca farklı ürün gruplarında piyasaya sürdüğü, Newton, QuickTake, ImageWriter gibi birçok ürün Tevanian’ın da içinde bulunduğu yönetim kadroları tarafından sonlandırılmıştır. Bunun temel nedeni, Apple’ı kendi ana ekseni olan kişisel bilgisayar alanına döndürmektir.
Yukarıdan okuduklarınızdan da anlayabileceğiniz gibi, Avie Tevanian, 70’li yıllarda Apple’ın temellerini atan ilk kadroda bulunan bir kişilik değil. Bu bağlamda Bill Atkinson veya Andy Hertrzfeld gibi isimler ile karıştırılmaması gerekir. Hatta üniversite döneminde ilk kişisel bilgisayarı olarak Macintosh kullanmaya başlamış. Kendisine neden bu cihazı tercih ettiği sorulunca “Apple öğrenci indirimi yapıyordu” demiştir. 🙂 Ama Apple’ın 2000’lerin başından itibaren geliştirdiği ve bugüne kadar ulaşan teknolojilerin altında Avie Tevanian’ın çalışmaları bulunur.
Computer History Museum tarafından Oral History serisi kapsamında hazırlanan Avie Tevanian röportajlarını iki parça halinde aşağıdan izleyebilirsiniz (Toplam 4 saat).
Bir Cevap Yazın